Min kronikoan espezialista den psikologoa Bilbon eta Online: sufrimendu gutxiago, bizitza gehiago
Iñaki Sainz Moncalvillo · Psikologo elkargokidea, BI05347
Terapia psikologikoa min kronikorako: ACT, aktibazio konduktuala eta minaren psikohezkuntza
- Sentitzen duzun mina erreala da, proba medikoek zer erakusten duten edo ez duten kontuan hartu gabe.
- Min kronikoan gertatzen dena da nerbio-sistema bere burua elikatzen duen alarma-eredu batean harrapatuta gera daitekeela: arrisku-seinaleak aktibo jarraitzen du, hura justifikatuko lukeen ehun-kalterik jada egon ez arren.1Gatchel, R. J., Peng, Y. B., Peters, M. L., Fuchs, P. N., & Turk, D. C. (2007). The biopsychosocial approach to chronic pain: Scientific advances and future directions. Psychological Bulletin, 133(4), 581-624. https://doi.org/10.1037/0033-2909.133.4.581
- Terapiak ez du bilatzen mina «psikologikoa dela» konbentzitzea. Eredu hori aktibo mantentzen ari diren faktoreak identifikatzea bilatzen du, eta zure bizitza antolatzeari uzteko tresnak ematea.
EDUKIEN AURKIBIDEA
Min kronikoa izan liteke zure kasua? Egin TEST orientagarri hau
Agian ez zaude ziur sentitzen duzunak laguntza bilatzeko pisu nahikoa duen. Zalantza hori oso ohikoa da. Beheko galderek orientatzen lagundu ahal dizute.
Test honek helburu orientagarriak baino ez ditu, eta ez du ordezkatzen ebaluazio kliniko profesional bat.
Galdera hauetako hainbatri baiezkoa erantzun badiezu, jarraian datorrena erabilgarria izan dakizuke.
Nola egiten dudan lan: zure sufrimendua zerk mantentzen duen identifikatzen dugu eta jarduera baliotsuak berreskuratzen ditugu
Iñaki Sainz Moncalvillo – Min kronikoan espezialista den psikologoa Bilbon eta Online
BI05347 zenbakidun elkargokidea — Bizkaiko Psikologia Elkargo Ofiziala · Elkargokidetza egiaztatu
Psikologian graduatua UNEDn. 2021etik psikologo gisa jarduten, min kronikoan, sindrome funtzionaletan eta osagai psikologiko esanguratsua duten osasun-egoeretan espezializatutako ikuspegiarekin, terapia kontestualen markoan.
ACBSko kidea (Association for Contextual Behavioral Science), Onarpen eta Konpromiso Terapiako espezialisten nazioarteko erregistroa.
Norbait min kronikoarekin kontsultara datorrenean, egiten dudan lehen gauza ez da protokolo bat aplikatzea. Bere bizitza zehatzean zer gertatzen ari den ulertzea da: zein jarduera utzi dituen minagatik, zein estrategia probatu dituen jada hura kontrolatzeko edo arintzeko, eta zenbateko kostua duen horrek guztiak berarentzat garrantzitsua denean.
Minari aplikatutako ACT terapia, aktibazio konduktuala eta nerbio-sistemaren psikohezkuntza dira erabiltzen ditudan markoak. Baina esku-hartzea beti abiatzen da azterketa indibidual horretatik. Ez eskuliburu batetik.
Aurrez aurreko terapia eskaintzen dut Bilbon eta online, egitura eta jarraipen berarekin bi modalitateetan.
Lehen saioan, egiten dudan gauza nagusia entzutea da: zein egoera egiteari utzi diozun, zer saiatu zaren jada, zer den une honetan gehien kostatzen ari zaizuna. Ez da beharrezkoa ezer prestatuta etortzea, ezta azalpen ordenatu batekin ere. Ebaluazioa han hasten da, eta hortik abiatuta lan-plan zehatz bat diseinatzen dugu.
Iñaki Sainz Moncalvillo. Min kronikoan espezialista den psikologoa Bilbon eta Online
Min kronikoaren tratamenduan erabiltzen ditudan teknika psikologikoak
Zure nerbio-sistemak nola funtzionatzen duen ulertzea funtsezkoa da:
- Sentitzen duzun mina erreala da, baina baliteke kausa fisiko zehatz batekin lotuta ez egotea.5Moseley, G. L., & Butler, D. S. (2015). Fifteen Years of Explaining Pain: The Past, Present, and Future. Journal Of Pain, 16(9), 807-813. https://doi.org/10.1016/j.jpain.2015.05.005
- Baliteke zure nerbio-sistemaren alarma faltsu bat izatea, hau da, ez du benetako arriskurik adierazten ezta bere bulkadei jarraituz jarduterik eskatzen ere.6https://www.sbm.org/healthy-living/myths-about-chronic-pain Ikuspegi hau aplikatzen da medikuak jada mina ebaluatu duenean eta tratamendu espezifikoa eskatzen duen patologia aktiborik baztertu duenean.
Zein min kroniko motatarako da erabilgarria terapia psikologikoa?
Terapia psikologikoa bereziki garrantzitsua da min noziplastikoan —horrela sailkatzen du IASPk—. Nerbio-sistemak min-seinalea handitzen duen kasuetan gertatzen da, hura azalduko lukeen ehun-kalte aktiborik edo nerbio-lesiorik gabe.
Egoera hauetan guztietan, terapiak tratamendu medikoarekin batera egiten du lan, ez du ordezkatzen.
Ez da eusten ikastea. Sufrimendu gutxiago izatea da.
Zergatik irauten du minak kalterik egon ez arren?
Min kronikotzat hartzen da 3-6 hilabete baino gehiago irauten duenean, ehun baten ohiko sendatze-denbora gaindituz.
IASPk (International Association for the Study of Pain) 2020an eguneratutako definizioak mina «benetako edo balizko ehun-kaltearekin lotutako edo horren antzeko esperientzia sentsorial eta emozional desatsegin» gisa deskribatzen du. Gakoa azken zati horretan dago: horren antzeko esperientzia.
Honek praktikan esan nahi duena da zure nerbio-sistemak min-seinale aktibo bat manten dezakeela. Hori gertatzen da hura justifikatuko lukeen kalte fisikorik jada egon ez arren. Prozesu honi sentsibilizazio zentrala deitzen zaio: nerbio-sistema pixkanaka sentikorragoa bihurtzen da lehen neutroak edo kudeagarriak ziren estimuluekiko.
Pentsa ezazu horrela: hilabetetan zure bizkarreko mugimendu bakoitza minarekin batera etorri bada, zure garunak seinale hori aurreikusten ikasten du. Denborarekin, atalasea murrizten da. Nerbio-sistema ez dago “huts egiten”: diseinatuta dagoena hain zuzen ere egiten ari da. Arazoa da alarma-erantzun hori jada ez dela benetako arriskuarekiko proportzionala.
Hau da minaren psikohezkuntzaren lana gidatzen duen printzipioetako bat. Mina erreala izanik kalteren sinonimo ez izatea ulertzea, berez, terapeutikoa da. Ebidentzia dago minaren mekanismoa ulertzeak hautemandako intentsitatea murrizten duela.
Min iraunkorrerako terapia psikologikoaren onurak
Min kronikoarekin kontsultara datozen pertsona askok jada gauza ugari probatu dituzte: medikazioa, fisioterapia, erlaxazio-teknikak. Batzuek nolabait funtzionatu dute; beste batzuek, apenas. Abiapuntua ez da zerrendari beste tresna bat gehitzea, baizik eta eredua aktibo mantentzen ari dena zer den banaka aztertzea. Hortik aurrera, lanak emaitza hauetara jotzen du:
Sentsazio desatseginen aurrean prestasun handiagoa
Trebetasun psikologikoak garatzea gorputz-sentsazio deserosoei aurre egiteko, haien aurka borrokatu gabe eta modu inpultsiboan erreakzionatu gabe. Honek minarekin lotutako higadura emozional eta fisikoa murrizten laguntzen du.
Distantzia emozionala pentsamendu negatiboen aurrean
Zure pentsamenduak ikuspegi lasoago batetik behatzen ikastea, zure sufrimenduan duten eragina murriztuz. Adibidez:
- “Min hau jasanezina da eta ez da inoiz amaituko”.
- “Eta bihar ospakizunera joan ezin badut?”.
- “Bidegabea da eguneroko oinaze hau jasan behar izatea”.
Zure baloreak argitzea
Zure bizitzan benetan garrantzitsua dena identifikatzea: zure denbora nola inbertitu nahi duzun eta zeurekin eta besteekin jokatu nahi duzun modua. Ikuspegi honek bizitza esanguratsuagoa eraikitzeko aukera emango dizu, mina egon arren.
Zure jardueretara pixkanakako itzulera
Saihesten ari zaren jarduerei aurre egitea, modu gradualean eta zure oraingo gaitasun fisikoetara egokituta. Prozesu honek autonomia berreskuratzen eta bizi-kalitatea hobetzen laguntzen du.
Helburua da minak zure erabakiak antolatzeari uztea
Fibromialgia eta migraina kronikoa: nola lantzen den terapian
Jarraian datozen kasuak ohiko eredu klinikoetatik osatutako adibideak dira. Ez dute benetako pertsonarik irudikatzen.
1. kasua: Fibromialgia
Olatzek urteak daramatza fibromialgiarekin bizitzeko erronkei aurre egiten. Goiz guztietan, muskulu- eta artikulazio-minekin esnatzen da, lo egin bitartean maratoi bat egin balu bezala sentiaraziz.
Nekadura muturrekoak eguneroko zereginik errazenak egiteko gaitasuna ere mugatzen dio. Gainera, kontzentratzeko zailtasunak bere frustrazioa handitzen du eta bere konfiantzan eragiten du.
Sintoma fisiko hauek bere bizitza sozialean ere eragina dute. Maiz, azken unean planak bertan behera utzi behar izaten ditu energia faltagatik edo bat-bateko min batengatik.
Medikamentuetan, fisioterapian eta erlaxazio-tekniketan arintasuna bilatu du, baina orain arte soluzio behin-behinekoak baino ez ditu aurkitu. Bere ahaleginak alde batera, ez du bere bizitzaren kontrola berreskuratzen lortzen.
Terapian, bi arlotan lan egiten dugu
Alde batetik, zein saihespen-jokabidek murrizten zuten bere eguneroko jarduera beharrezkoa baino gehiago identifikatzea; bestetik, sentsazio fisikoekin harreman desberdin bat garatzea, gorputz-seinale bakoitzak automatikoki alerta-modua aktibatu gabe.
Pixkanaka, Olatz utzitako jarduera txikiak berreskuratzen joan zen: lagun batekin geratzea, hamar minutuz bada ere paseatzera irtetzea. Mina ez zen desagertu, baina erabaki bakoitza diktatzeari utzi zion.
2. kasua: Migraina
Raúlek urteak daramatza migrainei aurre egiten, hasieran noizbehinkakoak eta iraupen laburrekoak zirenak. Hala ere, denborarekin, askoz maiztasun eta ahultasun handiagokoak bihurtu dira, hilabeteko egunen erdia baino gehiagotan lagun izateraino. Mina “jasanezina” gisa deskribatzen du.
Krisia normalean bere buruaren eskuinaldean min zorrotz bizi batekin hasten da. Sintoma honi, maiz, goragaleak, zorabioak eta argiarekiko, soinu ozenekiko eta usainekiko sentikortasun bizia gehitzen zaizkio.
Bere medikuaren aholkuari jarraituz, Raúl bere migrainen posible diren eragileak identifikatzen hasi zen. Gaur egun, edonola ere saihesten dituen faktoreen zerrenda bat du:
- Ahal duen guztia egiten du estresa kontrolpean izateko.
- Txokolatea jateari utzi zion.
- Kontzertuetara joateari utzi zion.
- Tenperatura-aldaketa bat-batekoak monitorizatzen ditu.
Ahalegin hauek alde batera, egoerak ez du hobera egin. Aitzitik, gero eta mugatuago sentitzen da min iraunkorragatik, analgesikoen dosiak eta motak behin eta berriz egokitu badu ere.
Lehen sintomak agertzen direnean, Raúlek hautsi ezineko erritual bat jarraitzen du: edozein jarduera eteten du, bi pastilak hartzen ditu, hurrengo egunetako konpromiso guztiak bertan behera uzten ditu eta bere gelan itxiten da pertsianak itxita.
Migrainen eragina min fisikotik haratago doa. Krisi bakoitzak erreakzio emozional bizi bat eragiten du, haserrea, tristura eta babesgabetasuna konbinatzen dituena, eta horrek nabarmen eragiten dio bere gogo-aldarteari eta eguneroko bizitzari.
Terapian:
Azterketa funtzionalak agerian utzi zuen Raúlen erritualak, lehen sintomen aurrean —dena eten, itxi, konpromisoak bertan behera utzi—, nerbio-sistemaren arrisku-seinalea indartzen ari zela. Terapian erritual horren zein zati zen benetan beharrezkoa eta zein zati zen entrenatutako saihespen-jokabidea aztertu genuen.
Eragileekiko hipervigilantzia ere landu genuen: saihestu beharreko faktoreen zerrenda hain zabala zen, tresna izateari utzi eta aurreikuspenezko antsietate iturri bihurtu zela.
Pixkanaka, Raúlek ziurgabetasunarekiko tolerantzia berreskuratu zuen eta krisien eragin emozionala murriztu zuen. Baita ere antzeman zuen eragileekiko hipervigilantzia murrizten hasi zela, aurreikuspenezko antsietatea murrizten lagundu zuena.
Sufrimendua areagotzen duten faktore psikologikoak
1. Minaren aurka borrokatzea
- Gorputz-sentsazioak kontrolatzeko, murrizteko edo ezabatzeko ahaleginak eraginkorrak izan ohi ez dira epe luzera.7McCracken, L. M., & Vowles, K. E. (2014). Acceptance and commitment therapy and mindfulness for chronic pain: Model, process, and progress. American Psychologist, 69(2), 178-187. https://doi.org/10.1037/a0035623
- Minarekiko hipervigilantzia: gorputz-seinaleak etengabe monitorizatzeko joera, mina agertu edo okertuko den zantzuen bila. Baina zenbat eta arreta gehiago jarri gorputzean arrisku-seinaleen bila, orduan eta seinale gehiago antzematen ditu nerbio-sistemak.
- Ulergarria den arren arintasuna bilatzea, estrategia horiek maiz “gehitutako” sufrimendu batera laguntzen dute, honekin lotuta:
- Frustrazioa, espero ziren emaitzak lortu ezean.
- Estresa, minaren aurkako etengabeko borrokak sortua.
- Tristura, arazoak irauten duela sentitzean.
- Itxaropen falta edo depresioa, soluzio eraginkorrik ez izatearen aurrean.
- Tentsio muskularra, sentsazio minberak larriagotu ditzakeena.
2. Jarduerak saihestea
- Minaren beldurrez jarduerak saihesten dituzunean, ondorioak saihestu nahi duzun ondoeza baino okerragoak izan ohi dira:
- Zure bizitza murrizten da, esperientziak mugatuz eta eguneroko bizitza asegabeagoa eginez.
- Minak boterea irabazten du, zure erabakietan duen eragina indartuz.
- Bigarren mailako emozioak agertzen dira:
- Errua.
- Tristura.
- Antsietatea.
- Besteek ez dutela ulertzen sentitzea.
3. Min kronikoari buruzko mitoak
- Min kronikoari buruzko uste okerrek beharrik gabe handitu dezakete zure sufrimendua.
- “Min badut, kausa organiko bat egon behar du hori azaltzeko”.
- “Min badut, kalte fisikoa dudalako da”.
- “Mugitzean min ematen badit, ehunetan kalte gehiago sortuko dut”.
- “Mina probetan agertzen ez bada, asmatzen ari naizelako da.”
- “Medikamentuak dira nire minaren soluzio bakarra”.
- “Min gehiago badut, analgesikoaren dosia handitu behar dut”.
4. Mina katastrofizatzea
- Katastrofizazioa min-seinale baten aurrean emaitzarik txarrena aurreikusteko joera da:
- “hau ez da inoiz hobetuko”, “ez dut jasan ahal izango”, “zerbait larria gertatzen ari da probetan agertu ez arren”.
- Ez da gehiegikeria ez eta ahultasuna ere: konpondu gabe denbora daraman esperientzia baten aurrean nerbio-sistemaren erantzun ulergarria da. Arazoa da katastrofizazioak alarma-seinalea handitzen duela, minaren intentsitate-pertzepzioa areagotzen duela eta jardueraren tolerantzia murrizten duela. Min kronikoan sufrimendua mantentzen duen faktore gisa babes enpiriko handiena duten faktore psikologikoetako bat da.
Min kronikoaren abordaje psikologikoari buruz gehiago jakin behar baduzu Bilbon eta online, ez izan zalantzarik nirekin harremanetan jartzeko. Terapia online eta aurrez aurrekoa eskaintzen dut, zure beharretara egokituta:
Hau irakurri ondoren erabilgarria izan daitekeela uste baduzu, hurrengo urratsa 15 minutuko dei bat da.
Kontsultatik pasa direnek diotena
Prozesu bakoitza desberdina da. Hau da kontsultatik pasa diren zenbait pertsonak deskribatzen dutena.
Tarifak eta doako kontsulta
Eskaintzen dudan terapiak iraupen mugatua du eta ebidentzian oinarritutako ikuspegia. Ez dago finkatutako saio kopururik: kasu bakoitzaren araberakoa da, eta bidean baloratuz joango gara. Helburua da benetako aldaketak nabaritzea eta ahalik eta denbora gutxienean modu autonomoan funtzionatu ahal izatea.
60 minutuko saioaren prezioa 70€ da. Ez dago gutxieneko saio kopuruko konpromisorik. Uneren batean terapia espero zenuen norabidean joaten ari ez dela sentitzen baduzu, hitz egingo dugu horri buruz. Prozesuaren parte da.
Bilbon edo Bizkaian egon zein terapia online nahiago izan, formatua eta jarraipena berdinak dira.
Eta gogorarazten dizut 15 minutuko doako elkarrizketa telefonikoa agenda dezakezula konpromisorik gabe, elkar ezagutzeko eta zure zalantzak argitzeko.
Min kronikoaren tratamenduari buruzko ohiko galderak:
Zer da min kronikoa psikologiaren ikuspegitik?
Kausa fisiko identifikagarri bat izan dezake —artritisa, neuropatia, min onkologikoa—, kalte aktiborik gabeko sentsibilizazio zentralarekin lotuta egon daiteke —fibromialgia, lunbalgia kronikoa— edo bi mekanismoak konbinatu ditzake. Kasu guztietan, faktore psikologikoek bere intentsitatea, eragina eta tratamenduarekiko erantzuna modulatzen dute. Faktore horien artean nabarmendu daitezke:
- Pentsamendu katastrofistak.
- Aurreikuspenezko antsietatea minaren berragertzearen edo indartzearen aurrean.
- Min fisikoaren bigarren mailako emozioen kudeaketa: tristura, irritagarritasuna, errua, beldurra.
- Estresaren kudeaketa.
- Isolamendu sozialerako joera.
Noiz izan daiteke erabilgarria psikologia min kronikoan?
Psikologiak tresna garrantzitsuak eskain ditzake edozein min kroniko motatan, kausa fisiko identifikaturik izan ala ez. Psikologiak lantzen duena ez da minaren «jatorria», sufrimendua handitzen duten faktoreak baizik: gorputz-seinaleekiko hipervigilantzia, saihespen-jokabideak, katastrofizazioa, eragin emozionala eta jarduera baliotsuen galera.
Zure minak hilabeteak baditu presente eta zure bizitza mugatzen ari bada, ebaluazio psikologikoak zentzua du — diagnostiko mediko argiarekin edo gabe.
Ba al dago min kronikorako “sendabiderik”?
Ez da beti posible min kronikoa erabat desagerraraztea, batez ere kausa konplexuak dituenean. Psikoterapia bere eragina murrizten zentratzen da, bai mailan emozionalean bai fisikoan.8McCracken, L. M., & Morley, S. (2014). The Psychological Flexibility Model: A Basis for Integration and Progress in Psychological Approaches to Chronic Pain Management. Journal Of Pain, 15(3), 221-234. https://doi.org/10.1016/j.jpain.2013.10.014 Horretarako, tresna hauetaz baliatzen da:
- Gorputz-esperientzia guztiei modu erreaktibo gutxiagoz erantzuten ikastea: sentsazioak, emozioak, pentsamenduak eta bulkadak.
- Mina larriagotzen duten eta/edo nahi duzun bizitza bizitzetik urruntzen zaituzten faktore psikologikoak identifikatzea.
- Modu gradualean, jarduera baliotsuak egitea sustatzea mina egon arren.
Terapia psikologikoa egin dezaket jada minerako tratamendu medikoa jarraitzen ari banaiz?
Bai, eta izan ere egoerarik ohikoena da. Terapia psikologikoak ez du ordezkatzen tratamendu medikoa ezta fisioterapia ere: batera egiten du lan, minaren esperientzia modulatzen duten faktore psikologikoen gainean. Minaren eredu biopsikosozialak onartzen du faktore biologikoek, psikologikoek eta sozialek aldi berean elkarreragiten dutela esperientzia minberean. Alderdi biologikoa bakarrik lantzeak —medikazioarekin edo teknika fisikoekin— sufrimendua maiz handitzen duten pentsamendu-, saihespen- eta kudeaketa emozional-prozesuak tratatu gabe uzten ditu. Nahi baduzu, zure erreferentziazko medikuarekin koordinatu naiteke.
Min kronikoaren tratamendu psikologikoa bateragarria da —eta osagarria— martxan dagoen edozein tratamendu medikorekin.
Medikazioa utzi behar dut terapia psikologikoa egiteko?
Ez. Terapiak ez du ordezkatzen ezta zalantzan jartzen zure tratamendu farmakologikoa — batera egiten du lan. Medikazioan edozein aldaketa zure medikuak erabaki behar du, sekula ez terapia psikologikoak bere kabuz.
Funtzionatzen al du terapia onlineak min kronikorako?
Bai, kasu gehienetan aurrez aurreko modalitatearekin konparagarriak diren emaitzekin. Psikohezkuntzaren, ACTren eta aktibazio konduktualaren lana bideodei bidez berdin jarraitzen da, eta min edo nekadura esanguratsua duten pertsona askorentzat kontsultara joateko higadura gehigarria saihesten du.
Zer da zinesiofobia?
Zinesiofobia mugimenduarekiko beldurra da, mugitzeak kalte fisiko gehiago sortuko duen usteari oinarritua. Min kronikoan gehien aztertutako mekanismoetako bat da eta azaltzen du zergatik murrizten duten pertsona askok beren jarduera beren benetako gaitasunetatik askoz beherago.
Arazoa da mantendutako inaktibitateak zikloa betikotzen duela: nerbio-sistemak mugimenduaren saihespena mugimendua arriskutsua dela baieztatzen duen zerbait gisa interpretatzen du. Zinesiofobia lantzea —esposizio graduala eta minaren psikohezkuntza eginez— tratamenduaren zati zentrala da.
Oharra: zure egoera larrialdi bat bada edo zure segurtasunerako arriskurik badago, formulario hau ez da bide egokia. Deitu 112ra edo suizidio-jokabidearen arretarako 024 Linera (doakoa, 24 orduz, Espainia osoan).
Oraindik zerbait argitu behar duzu?
